28 Adam, Sıfır Kayıp: Shackleton'ın İmkânsız Dönüşü

Bölüm metni

Gemisi gözlerinin önünde buzla ezilirken, adamlarına söylediği tek şey şuydu: "Eh, çocuklar, ev gitti." Kutba 97 mil kala geri dönmüş bir adamdı; şimdi haritada bile olmayan bir yerde, 28 canın sorumluluğuyla kalmıştı. Ve önündeki 20 ay, hiçbir keşif kitabının anlatmaya cesaret edemediği bir şeye dönüşecekti.

1909 yılının 9 Ocak sabahı, dünyanın en güney ucundaki buz çölünde dört adam durdu. Ayaklarının altındaki kar, milyonlarca yıldır kimsenin basmadığı bir yüksek yaylanın kabuğuydu. Sıcaklık eksi 30 dereceydi, rüzgâr yüzlerini kesiyordu ve önlerinde, ufka doğru, hiçbir şey yoktu. Sadece beyaz. Ernest Shackleton, Frank Wild, Eric Marshall ve Jameson Adams, 88 derece 23 dakika güney enlemine ulaşmışlardı. İnsanoğlunun o güne dek herhangi bir kutba yaklaştığı en uzak noktaydı. Güney Kutbu'na 97 mil, yani yaklaşık 180 kilometre kalmıştı.

Dört gün. Belki beş. Bir insanın hayatını, adını, ülkesinin bayrağını tarihe kazımasına dört gün mesafe vardı. Ama Shackleton hesap defterini açtı ve orada yazan sayıya baktı. Kızaklardaki yiyecek, geri dönüş yolu için bıraktıkları depolara ancak yetiyordu, o da her şey yolunda giderse. Kutba gidip dönmek, adamlarının yiyeceğini bitirmek demekti. Bitirmek de açlıktan ölmek demekti.

Bayrağı dikti, fotoğrafı çektirdi, o noktayı Kral VII. Edward adına sahiplendi ve geri döndü.

Bu, keşif tarihinin en az anlaşılmış kararlarından biridir. Çünkü zaferin dilinde geri dönmenin karşılığı yoktur; geri dönen adam kaybetmiş sayılır. Shackleton, Londra'ya döndüğünde bir kahraman gibi karşılandı, şövalye ilan edildi, ama içten içe bunun bir teselli ödülü olduğunu biliyordu. Eşi Emily'ye söylediği rivayet edilen o cümle, bütün hayatının anahtarıdır: ölü bir aslan olmaktansa diri bir eşek olmayı yeğlemişti.

O tercih, birdenbire ortaya çıkmamıştı. Shackleton 1874'te İrlanda'da, Kildare'de doğmuş, on altı yaşında ticaret gemilerinde tayfa olarak denize açılmış, Viktorya döneminin katı sınıf düzeninde kendine kürek çekerek yer açmış bir adamdı. Kutup hayatına 1901'de, Robert Falcon Scott'ın Discovery seferiyle girdi. Scott ve Edward Wilson'la birlikte o zamanki en güney rekorunu kırdılar, ama Shackleton iskorbüte yakalandı, kan tükürdü, yürüyemez hâle geldi ve Scott onu bir yardımcı gemiyle İngiltere'ye geri gönderdi. Bu, gençliğinin en derin yarası oldu. Sakat bırakılmış, hasta diye eve yollanmış bir adam olarak anılmayı reddetti. Nimrod seferini o yüzden düzenledi; 88. paraleli o yüzden zorladı.

Ama tarih beklemedi. 1911'in aralık ayında Roald Amundsen Güney Kutbu'na ulaştı. Bir ay sonra Scott da ulaştı ve dönüş yolunda dört arkadaşıyla birlikte öldü. Kutup artık boş bir hedef değildi; alınmıştı. Shackleton'ın önünde tek bir büyük ödül kaldı: kıtayı bir uçtan diğerine, Weddell Denizi'nden Güney Kutbu üzerinden Ross Denizi'ne kadar yürüyerek geçmek. Buna İmparatorluk Trans-Antarktika Seferi adını verdi. Yaklaşık 3000 kilometrelik bir yürüyüş tasarladı, para topladı, gazetelere haklar sattı, zengin bağışçıların kapılarını aşındırdı ve Norveç'te yapılmış, meşe ve Norveç çamıyla kaplanmış, buzda çalışmak için tasarlanmış bir gemi satın aldı. Geminin adını, ailesinin "Sebatla yeneriz" anlamındaki sözünden esinlenerek Endurance koydu. Dayanıklılık.

Gemi 1914 yılının 8 Ağustos'unda Plymouth'tan ayrıldı. Birkaç gün önce Britanya Almanya'ya savaş ilan etmişti. Shackleton mürettebatı ve gemiyi Donanma'nın emrine sunmayı teklif etti; Amiralliğin cevabı tek kelimeydi: devam edin. Bu yüzden 28 adam, Avrupa'nın kendini yok etmeye başladığı hafta, dünyanın en ıssız denizine doğru yola çıktı. Aralarında geminin kaptanı Frank Worsley, Nimrod'dan beri Shackleton'ın sağ kolu olan Frank Wild, Scott'la da Shackleton'la da buzda yürümüş İrlandalı Tom Crean, marangoz Harry McNish, fotoğrafçı Frank Hurley ve daha yolun başında bir dolabın içinde saklanmış hâlde bulunan kaçak yolcu Perce Blackborow vardı. Shackleton kaçak yolcuyu bulduğunda ona, erzağın biteceği bir durumda ilk yenecek kişinin kaçak yolcular olduğunu söylemiş, sonra da onu kadroya almıştı.

Kıtayı geçemeyeceklerdi. Ayak bile basamayacaklardı. Ama o gemiye binen 28 adamın hepsi, iki yıl sonra hâlâ hayatta olacaktı.

Endurance, 1914 yılının 5 Kasım'ında Güney Georgia adasındaki Grytviken balina istasyonuna demirledi. Burası uygarlığın son çentiğiydi: yağ kazanları, kemik yığınları, Norveçli balina avcıları ve dünyanın güneyindeki son posta kutusu. Avcılar Weddell Denizi'ni biliyorlardı ve haber iyi değildi. O yıl buz alışılmadık biçimde kuzeye inmişti; deniz erkenden kapanmıştı. Bir sezon beklemesini önerdiler.

Shackleton bir ay bekledi, sonra 5 Aralık'ta demir aldı. Elinde bir sefer vardı, borçları vardı, savaşa giden bir dünya vardı ve bekleyecek zamanı yoktu.

İki gün sonra ilk buz kütlelerine girdiler. Sonraki altı hafta boyunca Endurance, bir labirentin içinde ilerledi: açık su kanalları buluyor, buzu kırıyor, tıkanıyor, geri çekilip başka bir yol deniyordu. 1600 kilometreden fazla buz yardılar. Hedefleri olan Vahsel Körfezi'ne, kıtaya ayak basıp yürüyüşe başlayacakları o kıyıya, artık 150 kilometreden az mesafe kalmıştı.

18 Ocak 1915. Kuzeydoğudan bir rüzgâr esti ve etraftaki buz, dev bir el gibi kapandı. Endurance, o gün ilerlemeyi kesti.

Başta bunu geçici bir aksaklık saydılar. Buz gevşerdi; hep gevşerdi. Adamlar buza inip kazma sallayarak geminin çevresinde kanal açmaya çalıştılar. Buz katılaştı. Şubat geldi; güney yazının kısacık ışığı çekilmeye başladı ve Worsley ölçüm yaptığında sarsıcı gerçeği gördü: gemi hareket ediyordu, ama kendi gücüyle değil. Weddell Denizi'nin devasa buz kütlesi saat yönünün tersine dönen bir çark gibi yavaşça kuzeye sürükleniyordu ve Endurance, o çarkın içine kilitlenmiş bir dişti. Günde birkaç kilometre. Nereye gittiğine karar veremiyorlardı; gemiye çakılı bir yolcuydular artık.

Shackleton bu noktada bir şeyi anladı ve sefer boyunca onu bir daha bırakmadı. Asıl düşman soğuk değildi. Asıl düşman zamandı ve zamanın 28 adamın zihninde açacağı çürümeydi.

Bu yüzden gemide bir düzen kurdu ve o düzeni saplantı derecesinde korudu. Kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği aynı saatte yenirdi. Bilim insanları ölçümlerini yapmaya devam etti; hava, deniz suyu, manyetik alan. Köpekler buzun üstünde eğitildi, kızak yarışları düzenlendi. Buz sahasında futbol ve hokey oynadılar. Cumartesi akşamları geride bıraktıkları sevgililerin şerefine kadeh kaldırıldı. Hurley makinelerini kurdu, sinema gösterileri yaptı. Shackleton, bilimcilerle tayfanın aynı işleri yapmasını sağladı: profesör de güverte yıkadı, kaptan da köpek pisliği temizledi. Sınıf farkını buzun üzerinde eritti. Huysuz ya da moralsiz olduğunu sezdiği adamı kendi kamarasının yakınına yerleştirir, gece nöbetinde yanına oturur, çay demlerdi.

Mayısta güneş battı ve dört ay boyunca doğmadı. Karanlıkta, geminin gövdesinden gelen sesler değişti. Buz artık sadece sıkıştırmıyordu; hareket ediyor, katman katman üst üste biniyor, sırtlar oluşturuyordu. Adamlar, kilometrelerce öteden gelen uğultuları dinleyerek uyudular; kimileri o sesi uzaktan yaklaşan bir trene, kimileri iri bir hayvanın iniltisine benzetti. Gemi bazen sarsılıyor, kirişleri bir yay gibi geriliyor, sonra rahatlıyordu.

Ekim ayında rahatlamalar bitti. Basınç sırtları doğrudan gemiye yürüdü. Endurance yan yattı, doğruldu, kirişleri çatırdadı. Pompalar gece gündüz çalıştı; adamlar sırayla, buz gibi suyun içinde, kollarında his kalmayana kadar pompa kolu çevirdiler. Marangoz McNish, ambarın içine su geçirmez bir bölme inşa etmeye çalıştı. Bir süre işe yaradı. Sonra yaramaz oldu.

27 Ekim 1915'te Shackleton gemiyi terk etme emrini verdi. 28 adam, üç filikayı, kızakları, köpekleri ve taşıyabildikleri erzağı buzun üstüne indirdi. Endurance, arkalarında, yan yatmış hâlde duruyordu.

Gemi bir ay boyunca ölmedi. Buzun içinde, çarpık, kırık, direkleri devrilmiş hâlde bekledi ve adamlar her gün ona baktılar. Yakınına kamp kurmuşlardı; Ocean Camp adını verdikleri bu kampta, batmakta olan gövdeye tekrar tekrar girip çıktılar. Un çuvalları, konserve kutuları, kereste, çivi, giysi çıkardılar. Hurley buz gibi suya girip fotoğraf negatiflerini kurtardı.

Ve orada, Shackleton'ın seferin ruhunu belirleyen ikinci kararı geldi. Her adamın yanında taşıyabileceği ağırlığı iki kiloya indirdi. Kendi örneğini önce kendisi verdi: altın sigara tabakasını, altın paralarını ve birkaç kitabı karın üstüne fırlattı. Sonra Kraliçe Alexandra'nın sefere armağan ettiği İncil'i çıkardı, bir sayfasını yırtıp cebine koydu ve kitabı da bıraktı. Mesaj açıktı; artık hiçbir şeyin, hiçbir mülkün, hiçbir hatıranın canlı bir adam kadar değeri yoktu. Yalnızca iki istisna tanıdı: adamların günlükleri ve banjo. Banjoyu çalan meteorolog Leonard Hussey'e, bunun onların hayati zihinsel ilacı olduğunu söyledi.

Aynı hesabın acımasız tarafı da vardı. Kızak köpeklerinin bir kısmı ve geminin kedisi Bayan Chippy vurulmak zorunda kaldı; besleyecek yiyecek yoktu ve o buzda kedi için bir gelecek de yoktu. McNish, kedisini kaybettiği için Shackleton'ı hiç affetmedi. Bu tür şeyleri, hayatta kalma öyküleri anlatılırken çoğu zaman atlanır. Oysa 28 adamın hepsinin dönmesi, bedelsiz bir mucize değildi; kimin ne kaybedeceğine dair bir dizi soğuk karardı.

21 Kasım 1915 günü, öğleden sonra, Shackleton kamptan bağırdı. Endurance kıçüstünden dikilerek suya kaydı ve buzun arasındaki delikten kayboldu. Adamlar sessizce izledi. Bazıları ağladı. Bir gemi mürettebat için bir araç değildir; adrestir. O adres artık yoktu ve onlarla dünyanın geri kalanı arasında yaklaşık 550 kilometrelik buz, sonra da gezegenin en kötü denizi vardı.

İki kez, kızakları ve filikaları çekerek kuzeye yürümeyi denediler. İkisi de başarısız oldu. Yüzey, üst üste binmiş buz sırtlarından oluşan bir enkaz alanıydı; bazı günler bütün bir günün emeği bir buçuk kilometreydi ve altlarındaki buz o gün iki kilometre ters yöne sürüklenmiş olabiliyordu. Sonunda Shackleton yürümekten vazgeçti. Patience Camp adını verdikleri yerde durdular. Sabır Kampı. Adı, verilen kararın kendisiydi: buz onları kuzeye taşıyordu, taşımaya devam edecekti, tek yapabilecekleri o çarkın üstünde canlı kalmaktı.

Beş ay orada yaşadılar. Erzak bitti, fok ve penguen avına çıktılar; yağı hem yakıt hem yemek oldu. Çadır tabanları eriyen buza gömüldü, uyku tulumları ıslandı, sonra dondu. Kar körlüğü, çıbanlar ve diş ağrıları sıradanlaştı. Blackborow'un ayak parmakları donmaya başladı.

1916 yılının nisan ayında altlarındaki dünya çatlamaya başladı. Sürüklenen kütle açık okyanusun sıcak sularına yaklaştıkça inceliyor, kabarıyor, ayrılıyordu. Bir gece buz tam çadırların altından yarıldı; Shackleton, uyku tulumuyla birlikte suya düşen bir adamı çatlak yeniden kapanmadan saniyeler önce çekip çıkardı. Zemin artık zemin değildi.

9 Nisan 1916'da üç filikayı suya indirdiler. Adları James Caird, Dudley Docker ve Stancomb Wills'ti; sefere para veren bağışçıların adlarını taşıyorlardı.

Sonraki yedi gün, çoğu hayatta kalma anlatısının doruk noktası sayılacak kadar kötüydü. Katil balinaların yüzeye çıkışını izleyerek, dönen buz kütlelerinin arasından geçmeye çalışarak, gece filikaları bir buz parçasına bağlayıp uyumaya çabalayarak ilerlediler. Tuzlu su serpintisi üstlerinde donuyordu. İçme suları yoktu; susuzluktan dilleri şişti. Adamların çoğu artık düzgün düşünemiyordu.

15 Nisan 1916 günü, üç filika Fil Adası'nın taşlı bir kıyısına çarptı. Adamlar sendeleyerek indiler; kimi diz çöküp çakılları avuçladı, kimi gülmeye başladı. Ayaklarının altında 497 gündür ilk kez hareket etmeyen bir şey vardı.

Ve bu, kurtuluş değildi. Fil Adası, Güney Okyanusu'nda çıplak, ıssız bir kaya yığınıydı. Hiçbir gemi rotası oradan geçmiyordu. Dünyada hiç kimse, hiçbir devlet, hiçbir arama ekibi 28 adamın orada olduğunu bilmiyordu.

Shackleton hesabı yeniden yaptı ve çıkan sonuç dehşet vericiydi: kimse gelmeyecekti, o hâlde birilerinin gitmesi gerekiyordu.

En yakın yardım, kuzeydoğuda, Güney Georgia'daki balina istasyonlarıydı. Aradaki mesafe 1300 kilometreydi ve o mesafe, gezegenin en sert su kütlesinin, kırklı enlemlerin altındaki Güney Okyanusu'nun tam ortasından geçiyordu. Burada rüzgârın önünü kesen bir kara parçası yoktur; alçak basınç sistemleri dünyanın çevresinde durmadan döner ve dalgalar hiç kesilmeden büyür.

Aracıysa 7 metrelik bir filikaydı.

McNish, elindeki tek şeyle, yani diğer filikalardan söktüğü kereste, kızak parçaları ve çadır bezleriyle James Caird'i ameliyat etti. Bordalarını yükseltti, üstüne kısmi bir güverte kaplaması geçirdi, dikişleri fok kanı, boya ve balina yağı karışımıyla sıvadı. Su geçirmezliğin tanımı burada esneyecekti, ama gemi artık bir kabuk sayılırdı.

Shackleton beş kişi seçti: kaptan Frank Worsley, Tom Crean, marangoz McNish ve iki tayfa, Timothy McCarthy ile John Vincent. Geride kalan 22 kişiyi Frank Wild'a emanet etti ve ona yazılı bir talimat bıraktı; kendisi dönmezse baharda adamları alıp Deception Adası'na doğru yola çıkacaktı.

24 Nisan 1916 sabahı James Caird kıyıdan itildi.

Sonraki 16 gün, denizcilik tarihinin en olağanüstü küçük tekne yolculuğu olarak anılır. Altı adam, sürekli ıslak, sürekli soğuk, dönüşümlü olarak dört saat kürek ve yelken, dört saat ıslak uyku tulumlarında yatarak yaşadı. Serpinti güvertede donuyor, biriken buz tekneyi ağırlaştırıyordu; adamlar sırayla kaygan güverteye emekleyerek çıkıp baltayla buz kırdılar, çünkü bir kez fazla ağırlaşırsa tekne kalkmayı bırakıp doğrudan batacaktı. İçme sularından biri bozuldu, tuzlu çıktı; son günlerde susuzluk açlıktan daha yakıcı hâle geldi.

Bu yolculuğun asıl mucizesi ise Worsley'nin elindeydi. Güney Georgia, o denizin genişliğinde bir nokta kadardı; ıskalarlarsa arkalarında binlerce kilometre boş okyanus vardı ve geri dönmeleri mümkün değildi. Worsley, salınan bir teknenin üstünde, iki adamın onu belinden tutmasıyla ayakta durup sekstantını güneşe kaldırdı. Bulutlar yüzünden bütün yolculuk boyunca yalnızca dört kez düzgün ölçüm yapabildi. Aradaki günleri, hızı ve rotayı ıslak defterine tahmin yürüterek doldurdu.

Yolculuğun beşinci gününde Shackleton, kuzeybatıda gökyüzünün açıldığını sanıp seslendi; bulutların arasındaki o beyaz şeridin bir açıklık değil, üstlerine gelen devasa bir dalganın köpüklü tepesi olduğunu fark ettiğinde bağırabildiği tek şey herkesin tutunması oldu. Dalga James Caird'i ağzına aldı ve tükürdü. Tekne, boğazına kadar suyla dolu hâlde yüzeye çıktı. Adamlar ellerine geçen her kapla suyu boşalttılar.

10 Mayıs 1916'da Güney Georgia'nın batı kıyısındaki King Haakon Körfezi'ne girdiler. 1300 kilometre, 16 gün ve dört sekstant ölçümü.

Ama ada onları yanlış tarafından karşılamıştı. Balina istasyonları doğu kıyısındaydı. Tekne ve içindeki üç adam artık bir daha denize açılacak durumda değildi. Aradaysa Güney Georgia'nın iç bölgesi vardı: buzullar, sarp sırtlar, uçurumlar. Orada yıllardır yaşayan Norveçli avcılar bile o araziyi geçilmez sayıyordu; kimse denememişti.

19 Mayıs sabahı Shackleton, Worsley ve Crean yola çıktı. Yanlarına üç günlük yiyecek, bir gaz ocağı, bir balta, 15 metre halat ve Worsley'nin kronometresini aldılar. McNish'in botlarının tabanına çaktığı vidalar, tek tırmanma ekipmanlarıydı. Zayıf düşmüş McNish, Vincent ve McCarthy körfezde, ters çevrilmiş teknenin altında kaldı.

36 saat boyunca durmadan yürüdüler. Üç kez yanlış sırta tırmanıp, aşağıya inilemeyeceğini görüp geri döndüler. Bir noktada, karanlık bastırırken ve donmak üzereyken, indikleri sırtta durup birbirlerine baktılar: geri dönmek ölümdü, beklemek ölümdü. Halatı bir yumak hâlinde toplayıp üstüne oturdular ve karanlıkta, dibini göremedikleri bir yamaçtan aşağı kaydılar. Kar yığınına gömülerek durduklarında üçü de gülüyordu.

20 Mayıs sabahı, saat 7'de bir düdük sesi duydular. Balina istasyonlarının işçileri işbaşına çağıran düdüğü. On sekiz aydır dış dünyadan duydukları ilk insan sesiydi.

O sabahın ilerleyen saatlerinde Stromness istasyonuna, buzullardan aşağı bir şelalenin yanından inerek girdiler. Yağ isinden kararmış yüzleri, omuzlarına inen saçları, paçavraya dönmüş giysileri vardı. İlk karşılaştıkları iki çocuk kaçtı. İstasyon müdürü Thoralf Sørlle, on sekiz ay önce onları misafir etmiş, sofrasında ağırlamıştı. Kapıda duran adamı tanıyamadı ve kim olduğunu sordu.

Shackleton adını söyledi.

Sørlle'nin gözyaşlarına boğulduğu anlatılır. Ama Stromness, hikâyenin sonu değildi; Fil Adası'nda 22 adam hâlâ bir kayanın üstünde bekliyordu ve Shackleton'ın işi daha yeni başlıyordu.

King Haakon Körfezi'ndeki üç adam ertesi gün bir balina gemisiyle alındı. Sonra Shackleton dört ay boyunca kimseye rahat vermedi. İlk denemesi, ödünç aldığı Southern Sky adlı bir balina gemisiyle oldu; buz onu adaya 110 kilometre kala durdurdu. İkinci denemesinde Uruguay hükûmetinin verdiği bir araştırma gemisiyle gitti; buz yine yol vermedi. Üçüncüsünde Emma adlı bir yelkenliyi kiraladı; o da geri döndü. Her seferinde daha güneye inemiyor, her seferinde takvimden bir hafta daha eksiliyordu. Güney kışının ortasıydı ve Fil Adası'nın çevresindeki buz kapanıyordu.

O adada, Frank Wild bambaşka bir savaş veriyordu. 22 adam, ters çevrilmiş iki filikanın altında, taş duvarların üstüne oturtulmuş, isten simsiyah kesilmiş bir kulübede yaşıyordu. Fokla ve penguenle besleniyorlardı; fırtınalar çadır bezlerini paramparça etti. Blackborow'un donmuş ayak parmakları, cerrahlar Alexander Macklin ve James McIlroy tarafından o kulübenin içinde, ocağın verdiği ısıyla ısıtılmış bir ortamda alındı. Wild ise her sabah aynı şeyi yaptı: adamları uyandırdı ve uyku tulumlarını toplamalarını söyledi, çünkü Patron bugün gelebilirdi. Dört buçuk ay boyunca, her sabah.

Dördüncü deneme, Şili donanmasının Yelcho adlı küçük, çelik gövdeli ve buz için hiç uygun olmayan bir römorkörüyle yapıldı. Kaptanı Luis Pardo'ydu. 30 Ağustos 1916 günü, sisin arasında buz beklenmedik biçimde açıldı ve Yelcho adaya yaklaştı. Shackleton bir filikanın burnunda ayakta duruyor, kıyıya koşan karaltıları saymaya çalışıyordu. Worsley'nin aktardığına göre, dürbününü indirmeden önce tek bir soru sordu: hepsi iyi mi? Wild'ın cevabı geldiğinde Shackleton'ın omuzlarının düştüğü söylenir.

22 kişiydiler. Hepsi ayaktaydı.

Bir buçuk saat içinde adayı boşalttılar ve Yelcho güneyi ardında bıraktı. Endurance'ın 28 adamının tamamı sağ dönmüştü.

Bu cümlenin dürüst olabilmesi için bir parça daha eklenmelidir. Aynı seferin öteki yarısı, kıtanın diğer yüzünde, Ross Denizi tarafında, Shackleton'ın asla yapamayacağı yürüyüş için erzak depoları kuran ekip, ağır kayıplar verdi. Aurora gemileri sürüklenip gidince karada mahsur kalan o adamlar depoları yine de yerleştirdiler ve üçü hayatını kaybetti. Shackleton'ın rakamı, Endurance'ın rakamıdır; sefer bir bütün olarak bedelsiz değildi. Zamanın acı ironisi de bunu izledi: kutuptan dönen adamların bir kısmı doğrudan Batı Cephesi'ne gitti ve James Caird'in altı kişisinden Timothy McCarthy, kurtuluştan aylar sonra denizde, bir Alman denizaltısının saldırısında öldü.

Shackleton'ın kendisi de durmadı. 1921'de Quest adlı bir gemiyle yeniden güneye açıldı; yanında eski adamlarından birçoğu vardı, Wild, Worsley, Crean'in eski yol arkadaşları, Hussey ve banjosu. 5 Ocak 1922 gecesi, gemi Güney Georgia'da, Grytviken'de demirliyken kalp krizi geçirdi ve öldü. 47 yaşındaydı. Eşi Emily, naaşının İngiltere'ye getirilmesi yerine, kocasının ait olduğu yere gömülmesini istedi. Grytviken'deki küçük mezarlığa, balina avcılarının arasına gömüldü. Yıllar sonra, ölünceye kadar ona sadık kalan Frank Wild'ın külleri de yanına getirildi.

Ve hikâye orada bile bitmedi. 5 Mart 2022'de, Weddell Denizi'nde çalışan bir arama ekibi, sualtı araçlarıyla 3008 metre derinlikte bir gövde buldu. Endurance, dipte dimdik duruyordu; ahşabı sağlam, boyası okunur, kıç aynalığındaki harfleri net biçimde seçilebiliyordu. Worsley'nin, batışın olduğu gün buzun üstünde sekstantıyla saptadığı konumdan yalnızca birkaç mil ötedeydi; yüz yıl sonra, o adamın hesabının ne kadar doğru olduğu ölçülebilir hâle gelmişti. Geminin bulunduğu tarih, Shackleton'ın Grytviken'e gömülüşünün yüzüncü yıldönümüne denk geldi.

Shackleton'ın adı bugün, hedefine ulaşmış kâşiflerin çoğundan daha canlıdır ve bunun nedeni tuhaftır: ilân ettiği hedeflerin hiçbirine varamadı. Kutba 97 mil kala döndü, kıtayı geçemedi, gemisini kaybetti, dört sefer düzenledi ve dördünde de planladığı şeyi yapamadı. Ama iki kez, elinde yalnızca insanlar kaldığında, o insanları eve getirdi.

Bugün işletme okullarında, ordularda ve kriz yönetimi eğitimlerinde onun adının anılmasının sebebi budur. Öğrettiği şey cesaret değil; cesaret ucuzdur ve buzda kimseyi kurtarmaz. Öğrettiği şey, hedefin adamlardan değersiz olduğunu kabul edebilme yeteneğidir. Plan öldüğünde plana yas tutmadan yeni bir plana geçmek, adamların moralini bir kaynak gibi hesaba katmak, umutsuzluğu bir düşman olarak tanımlamak, en zayıf halkayı gözden çıkarmak yerine yanına oturmak.

Kutup buzu üzerinde altın sigara tabakasını atarken yaptığı da tam olarak buydu. Elinde ne varsa terazinin bir kefesine koydu ve diğer kefede duran 28 hayatın karşısında hepsinin hafif kaldığını gördü.

Nöron Biyografi'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.